Burgemeester Jos Wienen van Haarlem onthulde op 25 mei jl.  in het Frans Hals Museum een unieke nieuwe aanwinst voor het Frans Hals Museum. Het betreft een bijzonder schilderij van Gerrit Berckheyde: Gezicht op Bakenessergracht met brouwerij de Passer en de Valk.

Dit sfeervolle stadsgezicht vol levendige contrasten is het enige bekende schilderij van deze bierbrouwerij. De Haarlemse schilder Berckheyde staat bekend om zijn Haarlemse stadsgezichten met daarin vaak gebouwen die nog steeds te herkennen zijn.

In dit schilderij ligt de focus op een van de belangrijkste economische pijlers van het zeventiende-eeuwse Haarlem: de bierbrouwerij. Extra bijzonder is de datering: 1662. Daarmee is dit het vroegst bekende gezicht op Haarlem door Berckheyde (voorheen 1665).

UNIEKE NIEUWE AANWINST

Al tijdens zijn leven oogstte de Haarlemse schilder Gerrit Berckheyde (1638-1698) veel roem met zijn iconische, nauwgezette stadsgezichten, met name van Haarlem en Amsterdam. Het Frans Hals Museum bezit een belangrijke collectie werken van Gerrit en zijn eveneens schilderende broer Job (1630-1693) en kan nu die collectie uitbreiden met een recent ontdekt meesterwerk, Berckheyde’s schitterende Gezicht op de Bakenessergracht met de brouwerij de Passer en de Valk.

Na een vermelding in de inventaris van de bierbrouwerij in 1713 was Berkheyde’s werk onvindbaar totdat het recentelijk opdook in een Zwitserse particuliere collectie. Het is dan ook uniek dat het Frans Hals Museum dit werk heeft kunnen aankopen en nu voor het eerst publiekelijk toont.Het wapen van brouwerij “De Passer en de Valk”, gelegen aan de Bakenessergracht is centraal afgebeeld. De brouwer is samen met zijn vrouw en medewerkers in de schaduw op de kade weergegeven.

In dit mooi gebalanceerde gezicht op de Bakenessergracht toont de jonge Berckheyde zijn uitzonderlijke kwaliteiten. Met gevoel voor lichtval, vorm en ritme contrasteert de schilder zijn compositie. Terwijl aan de zonovergoten rechterwal een eenvoudige meid zwijgzaam haar mop in het water dompelt, is het aan de schaduwrijke linkerwal een drukte van belang. Biervaten uit de brouwerij worden overgeladen op een boot, en de brouwer, vergezeld van zijn vrouw, geeft de schipper de laatste instructies voor transport.

Haarlem stond bekend om zijn brouwerijen, en dat gegeven maakt dit schijnbaar ongedwongen kijkje in de vroegmoderne industrie van de stad extra aantrekkelijk. Opvallend is Berkcheyde’s keuze om de brouwer en zijn brouwerij grotendeels in schaduw te hullen. Het licht valt aan de rechterwal op de eenvoudige dienstmeid.

De aankoop van het schilderij is exclusief mogelijk gemaakt door Stichting Mr. Cornelis Roozen Fonds, ter ere van het ‘huwelijk’ tussen de beide locaties van het Frans Hals Museum, Hal en Hof.