Het begon allemaal 33 jaar geleden met Dirk Stigter, een Haarlemse belastinginspecteur met een grote liefde voor kunst. Hij bedacht de Kunstlijn Haarlem: een route dwars door de stad, langs de ateliers van kunstenaars, met als belangrijkste doel: kunst verkopen.

In 1985 dreigde de Beeldende Kunst Regeling (BKR) waar veel kunstenaars afhankelijk van waren, te worden afgeschaft en de term ‘cultureel ondernemerschap’ deed zijn intrede als dé oplossing voor het hiaat dat dreigde te ontstaan. Beeldend kunstenaars moesten voortaan hun eigen broek ophouden door hun werk actief aan de man te brengen. Dirk Stigter, die veel kunstenaars hielp bij het invullen van hun belastingaangifte en hen wilde helpen, kwam op het idee om de Haarlemse Kunstlijn (mede) op te richten. We zijn inmiddels 33 jaar verder en de Haarlemse Kunstlijn floreert niet alleen, maar groeit nog elk jaar en blijkt in staat zichzelf steeds weer te vernieuwen.

VOORBEREIDINGEN

De stad zindert in de hitte op deze zomerse namiddag. In de pied-a-terre van Joke Breemouer aan de rand van het centrum is het koel. De ruimte is sober ingericht; een grote tafel in de voorkamer, een gele bank in de achterkamer, een koffiemachine op een tafeltje in de hoek. En aan de muur een groot schilderij van de hand van Joke zelf, abstract en expressief.

Aan tafel Joke Breemouer, inmiddels 27 jaar betrokken bij de Kunstlijn, waarvan 22 jaar als voorzitter, en een nieuw gezicht, Jos Herni, sinds 2017 de webdesigner en webmaster van de site van de Kunstlijn. Samen met een team van tien vrijwilligers zijn ze druk bezig met de voorbereidingen van de Kunstlijn-editie van 2018.

RUIM 250 KUNSTENAARS

“Het is een hele klus, elk jaar weer”, begint Joke. “Geweldig leuk natuurlijk, maar wel ontzettend veel werk. We hebben inmiddels ruim 250 deelnemende kunstenaars die in het eerste weekend van november op minstens 150 locaties hun deuren openzetten voor het publiek. We beginnen al in januari met de organisatie – dan hebben we gesprekken met het team over het thema en al vrij snel daarna gaan we praten met de vaste vormgever Rogier Polman. Het beeld dat naar buiten gaat is heel belangrijk. We hebben jarenlang de kunstlijnhond als beeldmerk gehad – iedere keer speelde een andere hond de hoofdrol op onze affiches, heel herkenbaar en heel geliefd. Het was best spannend om dat los te laten. Maar het is natuurlijk geen uitdaging om hetzelfde kunstje jaar na jaar simpelweg te herhalen. We blijven onszelf vernieuwen, er wordt elk jaar iets veranderd of toegevoegd. Dat is onze kracht. De vernieuwing van dit jaar? We zijn bezig met een Kinder Kunstroute, onder meer. Maar we hebben ook een aantal spannende nieuwe locaties, zoals de Koepel en de onlangs geopende Dakkas.”

DE WEBSITE

Jos Herni aan de andere kant van de tafel weet als zelfbenoemde ‘geek’ (de aaibare en communicatieve variant van de nerd) alles van de noodzaak tot vernieuwing. Ooit werkte Jos in het bankwezen, maar inmiddels bouwt en onderhoudt hij websites, onder meer die van de Haarlemse Kunstlijn.

“Ik ben erbij gehaald door één van de leden van het Kunstlijnteam. Ze waren op zoek naar een nieuwe webmaster en ik was beschikbaar.” De website van de Haarlemse Kunstlijn is met de komst van Jos binnen korte tijd uitgegroeid tot meer dan alleen een website voor het jaarlijkse evenement. “Het is een website over kunst in Haarlem in de breedste zin van het woord. De Kunstlijn staat weliswaar centraal, maar er is bijvoorbeeld ook een agenda aan toegevoegd met exposities in de verschillende musea, de pagina’s van de kunstenaars die deelnemen aan de Kunstlijn zijn ge-update en geprofessionaliseerd en bieden nu meer ruimte voor beeldmateriaal en we houden de site actueel en interessant.”

Achter de schuivende panelen op de homepagina van de website tref je dan ook niet alleen de meest actuele informatie over de Kunstlijn aan, maar wordt er ook aandacht besteed aan nieuwe initiatieven op het gebied van kunst en cultuur zoals de Galerie à Casa, een thuisgalerie die onlangs geopend werd. Het aanbod tijdens de Kunstlijn is heel divers en de kwaliteit is altijd hoog. Er is sinds de oprichting een ballotagecommissie die beoordeelt wanneer een kunstenaar toegevoegd kan worden aan de lijst met locaties en deelnemers. “De kwaliteit van het werk is leidend”, legt Joke uit, “maar we kijken ook naar de opleiding die een kunstenaar heeft genoten. Dat betekent overigens niet dat een getalenteerde autodidact geen plek heeft in de Kunstlijn. Wanneer een kunstenaar authentiek is en/of grensverleggend en de meerderheid van de commissie is het daarover eens, dan mag hij of zij meedoen.”

OMZIEN NAAR NU

Het thema van de Kunstlijn dit jaar is ‘Omzien naar nu’. Jos: “We proberen een thema te kiezen dat aanzet tot nadenken. Hoe doe je dat, omzien naar nu? Kan dat eigenlijk wel? En daarbij is dit thema ook in lijn met de twee grote exposities van het Frans Hals en Teylers Museum van dit jaar – respectievelijk Frans Hals en de Modernen en Da Vinci, twee grote meesters. Hoe kijken wij nu aan tegen deze fenomenen uit het verleden en, in het verlengde daarvan, hoe zal er over een paar eeuwen worden gedacht over de kunstenaars van nu? Het thema mag prikkelen en vragen oproepen, dat is tenslotte de bedoeling van kunst. Iedereen interpreteert het thema op z’n eigen wijze, het is een mooi handvat, maar absoluut niet bindend en beperkend. Het affiche van deze editie spreekt eigenlijk boekdelen: de peuter met de 3D-bril en de radiobuizen als antennes op het hoofd. Veel mensen, vooral jongeren, weten niet eens wat het voor dingen zijn. Het roept vragen op, het prikkelt. En die hond, tja, die is weggelopen…”

FIJNE SAMENWERKING

Dit jaar is de 33ste editie van de Haarlemse Kunstlijn, er zit nog volop leven in. Hoe ziet de toekomst er uit? Joke: “We gaan door, we blijven vernieuwen en de professionaliseringsslag die is ingezet met de nieuwe website biedt veel mogelijkheden voor een permanente rol voor de Kunstlijn, het hele jaar door.” Ook Jos ziet een mooie toekomst voor de Kunstlijn. ‘Gedoseerde groei’ typeert hij de plannen voor de toekomst waarin hij ook een plek voor zichzelf ziet weggelegd. “Ik blijf nog wel even betrokken als webmaster. Het bevalt me uitstekend en de samenwerking met het team is fantastisch. Wat de samenwerking met Joke zo goed maakt? Ze luistert heel goed naar anderen en blijft voortdurend open staan voor nieuwe ideeën…dat maakt het heel fijn om met haar samen te werken.”

KUNSTLIJN DER VERWACHTINGEN

Kunstlijn Haarlem zet zich in voor Haarlemse en in omstreken gevestigde kunstenaars. De grootste, oudste en leukste open atelierroute van Nederland vindt dit jaar plaats op 2, 3, en 4 november.

Tekst: Ziggy Klazes / Fotografie: Christhilde Klein. Dit artikel is eerder gepubliceerd in de 58e editie van de Haarlemse Stadsglossy.